« مردان منافق و زنان منافق همه از يك قماشند » ( * ( الْمُنافِقُونَ وَالْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ ) * ) . سپس به ذكر پنج صفت از اوصاف آنان مىپردازد : اول و دوم ، : « آنها مردم را به » منكرات « تشويق ، و از » نيكيها « باز مىدارند » ( * ( يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ ) * ) . يعنى درست بر عكس برنامه مؤمنان راستين كه دائما از طريق « امر به معروف » و « نهى از منكر » در اصلاح جامعه و پيراستن آن از آلودگى و فساد كوشش دارند ، منافقان دائما سعى مىكنند كه فساد همه جا را بگيرد ، و معروف و نيكى از جامعه برچيده شود ، تا بهتر بتوانند در چنان محيط آلوده اى به اهداف شومشان برسند . سوم : آنها دست دهنده ندارند ، بلكه « دستهايشان را مىبندند » ، نه در راه خدا انفاق مىكنند ، نه به كمك محرومان مىشتابند ، و نه خويشاوند و آشنا از كمك مالى آنها بهره مىگيرند ( * ( وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ ) * ) . روشن است آنها چون ايمان به آخرت و نتائج و پاداش « انفاق » ندارند ، در بذل اموال سخت بخيلند ، هر چند آنها براى رسيدن به اغراض شوم خود ، اموال فراوانى خرج مىكنند و يا به عنوان رياكارى بذل و بخششى دارند ، اما هرگز از روى اخلاص و براى خدا دست به چنين كارى نمىزنند . چهارم - تمام اعمال و گفتار و رفتارشان نشان مىدهد كه « آنها خدا را فراموش كرده‌اند » و نيز وضع زندگى آنها نشان مىدهد كه « خدا هم آنها را از بركات و توفيقات و مواهب خود فراموش نموده » يعنى با آنها معامله فراموشى كرده است و آثار اين دو فراموشى در تمام زندگى آنان آشكار است ( * ( نَسُوا اللَّه فَنَسِيَهُمْ ) * ) . بديهى است نسبت « نسيان » به خدا به معنى فراموشى واقعى نيست ، بلكه